Zamów on-line!

Recepta on-line 24h/7 w 5 minut

Szukaj leku
FAQ

Zapalenie Pluc Objawy

Zapalenie Pluc Objawy
27.06.2024
Przeczytasz w 5 min

Co to jest zapelenie płuc i jakie są jego postacie?

Zapalenie płuc jest stanem zapalnym dotyczącym pęcherzyków płucnych lub tkanki śródmiąższowej. W praktyce rozróżniamy zapalenie płuc pozaszpitalne (w warunkach środowiskowych) i szpitalne (u pacjentów przebywających w szpitalu). Bakterią odpowiedzialną za 30–40% pozaszpitalnych zapaleń płuc jest dwoinka zapalenia płuc (), która może prowadzić do inwazyjnej choroby pneumokokowej.

Rozpoznanie jest oparte na objawach, badaniu fizykalnym i obrazie radiologicznym. Objawy takie jak kaszel, ropna plwocina, ból w klatce piersiowej i duszność są typowe dla zapalenia płuc. Diagnozę potwierdza się radiogramem klatki piersiowej, a w badaniach laboratoryjnych obserwuje się leukocytozę i zwiększone stężenie CRP.

Leczenie zależy od podejrzewanej etiologii, a w przypadku zapalenia płuc bakteryjnego stosuje się antybiotyki. Ryzyko zgonu z powodu pozaszpitalnego zapalenia płuc jest minimalne u pacjentów nie wymagających hospitalizacji.

Zapalenie płuc jest częstą chorobą, ze względu na różnice epidemiologiczne wyróżnia się zapalenie płuc pozaszpitalne i szpitalne.

Epidemiologia szpitalnego zapalenia płuc

Ryzyko zapalenia płuc u pacjentów hospitalizowanych wynosi od 5 do 15 przypadków na 1000 hospitalizacji. Jest to większe u osób ciężko chorych oraz tych, które są mechanicznie wentylowane na oddziałach intensywnej terapii. Ryzyko zapalenia płuc u pacjentów wentylowanych mechanicznie wzrasta wraz z czasem trwania wentylacji. Osoby te są bardziej narażone na infekcję z powodu obniżonej odporności oraz zaburzenia naturalnych mechanizmów ochrony dróg oddechowych.

Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia bakteriami opornymi na leki obejmują m.in. wcześniejszą antybiotykoterapię, długotrwałą hospitalizację, pobyty w placówkach opieki długoterminowej, stosowanie leków dożylnej w warunkach domowych oraz choroby prowadzące do osłabienia układu odpornościowego.

Epidemiologia pozaszpitalnego zapalenia płuc

Roczna liczba zachorowań w Europie wynosi około 5-12 przypadków na 1000 osób, co oznacza, że rocznie choruje co najmniej 300 000 osób w Polsce. Osoby w wieku powyżej 75 lat mają większe ryzyko zachorowania, sięgające nawet 34 przypadków na 1000 osób. Czynniki ryzyka obejmują podeszły wiek, palenie tytoniu, choroby serca i płuc, cukrzycę, stosowanie leków obniżających odporność, złą higienę jamy ustnej, pracę w warunkach narażenia na pyły metali, upojenie alkoholowe, oraz różne stany, które zwiększają ryzyko zachłyśnięcia. Warto zauważyć, że zapadalność na PZP jest największa zimą.

Kryteria rozpoznania zapalenia płuc

Kryteria określające zapalenie płuc poza szpitalem obejmują objawy ostrego zakażenia dolnych dróg oddechowych, nowe zlokalizowane objawy w badaniu klatki piersiowej, obecność objawów ogólnoustrojowych oraz brak innego wyjaśnienia objawów.W Polsce zaleca się potwierdzenie diagnozy RTG klatki piersiowej.Zapalenie płuc u pacjentów hospitalizowanych rozpoznaje się na podstawie objawów wskazujących na zakażenie dolnych dróg oddechowych, obecności niestwierdzonego wcześniej zacienienia na RTG klatki piersiowej oraz konieczności hospitalizacji z powodu objawów lub ich wystąpienia w ciągu 48 godzin od przyjęcia.SZP to zapalenie płuc, które rozwija się po 48 godzinach pobytu w szpitalu u niezaintubowanego pacjenta.Zapalenie płuc związane z mechaniczną wentylacją płuc (VAP) to zapalenie płuc, które rozwija się po 48 godzinach inwazyjnej wentylacji mechanicznej.

Przyczyny zapalenia płuc

Przyczyny zapalenia płuc różnią się w przypadku zapalenia płuc występującego poza szpitalem oraz tego, które występuje w szpitalu. Dodatkowo flora bakteryjna oraz jej oporność na antybiotyki mogą różnić się w zależności od placówki szpitalnej.

Wśród przyczyn szpitalnego zapalenia płuc można wymienić urządzenia stosowane w opiece zdrowotnej, środowisko (powietrze, woda, sprzęt i odzież) oraz przenoszenie drobnoustrojów pomiędzy pacjentami, personelem medycznym lub innymi chorymi.

  1. W ciągu pierwszych 4 dni hospitalizacji, występują te same bakterie, które wywołują zapalenie płuc występujące poza szpitalem oraz pałeczki Gram-ujemne (, , , i ), które są wrażliwe na antybiotyki.
  2. Od dnia 5. zaczynają dominować szczepy bakterii wielolekoopornych, głównie tlenowych pałeczek Gram-ujemnych. Spośród bakterii Gram-dodatnich, najczęściej występuje , z opornością na metycylinę w szczepach szpitalnych.

W przypadku pozaszpitalnego zapalenia płuc najczęstszą przyczyną jest dwoinka zapalenia płuc.

Zapalenie płuc spowodowane zakażeniem tymi bakteriami często charakteryzuje się nietypowym obrazem klinicznym, gdzie gorączka jest łagodniejsza, a objawy spoza układu oddechowego są częstsze.

Pozostałe bakterie odgrywają mniejszą rolę w przypadkach pozaszpitalnego zapalenia płuc, ale należą do nich m.in. , , i bakterie beztlenowe. Około 1/3 przypadków tego rodzaju zapalenia płuc wywołują wirusy, ale obraz kliniczny nie zawsze jest typowy.

Wirusy dróg oddechowych (takie jak grypa, paragrypa, koronawirusy, adenowirusy itp.) stanowią około 30% przypadków zapalenia płuc występującego w szpitalu. U osób z osłabionym układem immunologicznym, zapalenie płuc może być spowodowane również innymi wirusami oraz grzybami.

W nawet 40% przypadków nie udaje się zidentyfikować czynnika wywołującego zapalenie płuc.

Zapalenie płuc - leczenie

Antybiotykoterapia jest kluczowym elementem terapii zapalenia płuc. Wybór odpowiedniego antybiotyku należy do lekarza. Osoby uczulone na antybiotyki lub doświadczające niepożądanych skutków po stosowaniu antybiotyków powinny poinformować o tym swojego lekarza. W przypadku leczenia zapalenia płuc w domu, antybiotyki zazwyczaj są przyjmowane doustnie, chyba że zachodzi konieczność innego sposobu podania.

W szpitalu antybiotyki mogą być podawane doustnie, dożylnie lub domięśniowo, w zależności od stanu pacjenta. Zazwyczaj kurs antybiotykoterapii trwa 7 dni, ale w przypadku podejrzenia zakażenia drobnoustrojami atypowymi lub ciężkich przypadków infekcji innych bakterii, leczenie może zostać wydłużone do 14-21 dni.

Podczas stosowania antybiotyków należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarza. Dobrze jest starannie dobierać czas pomiędzy kolejnymi dawkami i przyjmować lek o stałej porze. Zalecenia dotyczące przyjmowania antybiotyków na czczo bądź w czasie posiłków różnią się w zależności od preparatu i powinny być sprawdzone w ulotce leku.

Ponieważ antybiotyki mogą niszczyć naturalną florę bakteryjną jelit, warto przyjmować probiotyki, które wspierają odbudowę zdrowej flory jelitowej. Najczęstszymi objawami niepożądanymi antybiotyków są problemy z przewodem pokarmowym, szczególnie biegunka, a rzadziej bóle brzucha czy nudności. Jeśli wystąpią skutki uboczne, należy skonsultować się z lekarzem, który oceni sytuację i ewentualnie zaproponuje zmianę leczenia.

W przypadku nagłych objawów takich jak duszność, zaburzenia świadomości, duże zmiany skórne, zawroty głowy czy kłopoty z oddychaniem podczas przyjmowania antybiotyku, należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną, ponieważ mogą to być objawy niebezpiecznej reakcji alergicznej.

Podczas hospitalizacji pacjenci z zapaleniem płuc często stanowią zagrożenie związane z infekcjami szpitalnymi, gdyż bakterie odpowiedzialne za zakażenie mogą być odporne na wiele antybiotyków. Niektóre szczepy bakterii, takie jak czy MRSA, są szczególnie niebezpieczne. Mimo wysiłków mających na celu eliminację infekcji szpitalnych, zadanie to jest często bardzo trudne.

Zapalenie płuc u osób poddawanych mechanicznej wentylacji jest spowodowane bakteriami, które często prowadzą do zakażeń szpitalnych. Choroba ta rozwija się po intubacji i rozpoczęciu wentylacji mechanicznej.

Patomechanizm zapalenia płuc: objawy, badania, rozpoznanie

Pozaszpitalne zapalenie płuc jest najczęściej spowodowane przez bakterie, które regularnie znajdują się w górnych drogach oddechowych człowieka. Zapalenie płuc jest często wynikiem zakażenia serotypem bakterii, który nie jest zwykle obecny w górnych drogach oddechowych. Mechanizmy obronne organizmu sprawiają, że dolne drogi oddechowe zazwyczaj są wolne od bakterii. Bakterie dostają się do dolnych dróg oddechowych głównie poprzez mikroaspirację, kiedy drobinki wydzieliny są wdychane do płuc. Bakterie są zwalczane przez makrofagi w płucach, ale w pewnych warunkach bakterie mogą się rozmnażać i spowodować stan zapalny. Objawy zapalenia płuc mogą obejmować gorączkę, dreszcze, poty, kaszel z ropną plwociną oraz ból w klatce piersiowej, który często nasila się przy głębokim wdechu i kaszlu.Zastosowanie odpowiedniego antybiotyku powoduje szybkie niszczenie bakterii w płucach. Objawy zapalenia płuc ustępują stopniowo i chory powraca do zdrowia. Badania obrazowe, takie jak radiogram klatki piersiowej, są ważne dla diagnozy i oceny rozległości zapalenia płuc. Badania laboratoryjne, takie jak morfologia, CRP czy stężenie mocznika, mogą być również pomocne w diagnostyce. Inne badania, takie jak bronchoskopia czy badanie bakteriologiczne plwociny, mogą być wykonywane u chorych na ciężkie lub szpitalne zapalenie płuc. Leczenie wspomagające zapalenie płuc obejmuje odpoczynek, picie dużej ilości płynów i unikanie papierosów, a także stosowanie leków ułatwiających odkrztuszanie.Rozpoznanie zapalenia płuc i odpowiednie leczenie są kluczowe dla powrotu chorych do zdrowia.

Przebieg zapalenia płuc

Zapalenie płuc u chorych, którzy nie wymagają hospitalizacji, zazwyczaj ustępuje szybko po skutecznej terapii antybiotykowej. Jednak u pacjentów wymagających hospitalizacji rokowanie może być mniej korzystne. Ryzyko zgonu zależy od przyczyny, ciężkości zapalenia płuc, obecności współistniejących chorób oraz wieku, i może sięgać od kilku do kilkunastu procent. Szpitalne zapalenie płuc, czyli występujące po 4 dniach od przyjęcia do szpitala, związane jest z wyższym ryzykiem zgonu, sięgającym od około 10% do 30–40% u chorych, u których zapalenie płuc rozwija się podczas pobytu na oddziale intensywnej terapii.

O konieczności hospitalizacji decyduje lekarz, uwzględniając stan kliniczny pacjenta, wyniki radiografii klatki piersiowej oraz dodatkowych badań. Wskazania do hospitalizacji mogą obejmować:

  • niewydolność oddechową,
  • obustronne i rozległe zmiany zapalne,
  • powikłania, jak ropień płuc czy ropniak opłucnej,
  • niewydolność nerek lub wątroby,
  • zaburzenia świadomości,
  • niskie ciśnienie tętnicze.

Powikłania po zapaleniu płuc

Natychmiastowe usuwanie i badanie płynu z jamy opłucnej jest konieczne w przypadku, gdy zbiera się tam większa ilość płynu. Może to być rezultat reakcji zapalnej błony opłucnowej pokrywającej płuco na naciek zapalny. Płyn może być przezroczysty i żółtawy, a w przypadku obecności bakterii nabiera charakteru ropnego - staje się mętny, ropny i często cuchnący. Wówczas konieczne jest wprowadzenie drenu do opłucnej, co ułatwia usuwanie ropnej treści z jamy. Natomiast rozwój ropnia płuca, spowodowany zakażeniem niektórymi gatunkami bakterii, prowadzi do lokalnego zniszczenia płuca. Leczenie ropnia polega na długotrwałym stosowaniu antybiotyków oraz na rehabilitacji ułatwiającej ewakuację ropnej treści z jamy ropnia.

Sposoby zapobiegania zapaleniu płuc

Zapobieganie wystąpieniu zapalenia płuc poza szpitalem jest kluczowe dla utrzymania zdrowego układu oddechowego. Przestrzeganie zdrowego stylu życia, unikanie palenia tytoniu oraz dbanie o higienę jamy ustnej mogą pomóc zminimalizować ryzyko zachorowania. Dodatkowo szczepionka przeciw grypie jest powszechnie dostępna i może znacznie obniżyć ryzyko zachorowania na zapalenie płuc spowodowane wirusem grypy. Podobnie szczepienie przeciw COVID-19 może zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu choroby.

Osoby ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na zapalenie płuc, takie jak osoby z upośledzoną odpornością czy starsze osoby przebywające w domach opieki, mogą skorzystać ze szczepionki przeciw .

Z kolei zapobieganie zapaleniu płuc w szpitalu jest wyzwaniem ze względu na powszechne występowanie bakterii i trudność w eliminacji ich z całego szpitala. Nie zawsze możliwe jest stosowanie antybiotyków profilaktycznie, ze względu na ryzyko powstania szczepów opornych na leczenie. Wsparcie w eliminacji nadmiernego stosowania antybiotyków oraz przestrzeganie zaleceń personelu szpitala może pomóc zmniejszyć ryzyko zakażeń szpitalnych, w tym zapalenia płuc.

Historia badania zapalenia płuc

Zapalenie płuc to choroba o charakterystycznym obrazie klinicznym, którego opis znany jest medycynie od dawna. Podczas gdy obraz kliniczny był znany od wieków, to przyczyny choroby pozostawały nieodgadnione i były przedmiotem spekulacji. Rozwój bakteriologii w XIX wieku doprowadził do odkrycia wielu chorobotwórczych drobnoustrojów, w tym bakterii powodujących zapalenie płuc. Pionierem w tej dziedzinie był Ludwik Pasteur, a podobne odkrycie dokonał amerykański lekarz George Miller Sternberg. Dopiero odkrycie penicyliny przez Alexandra Fleminga stało się przełomem w leczeniu chorób bakteryjnych, w tym zapalenia płuc. Nagroda Nobla została przyznana odkrywcom penicyliny w 1945 roku.

Przyczyny: nie tylko Streptococcus pneumoniae

Streptococcus pneumoniae to najczęstsza, ale nie jedyna, przyczyna zapalenia płuc. Poznanie wielu innych mikroorganizmów trwało latami, ponieważ nadal opisywane są nowe patogeny mogące wywoływać tę chorobę. W 1976 roku podczas zjazdu Legionu Amerykańskiego doszło do epidemii zapalenia płuc, która spowodowała śmierć 29 osób. Intensywne badania doprowadziły do odkrycia bakterii nazwanej , która okazała się odpowiedzialna za znaczący odsetek pozaszpitalnych zapaleń płuc. Analizy związane z zapaleniem płuc przyczyniły się do identyfikacji w latach 1981–1982. Rządowa agencja ds. leczenia i zapobiegania chorób zauważyła w 1981 roku niewytłumaczalny wzrost zachorowań na zapalenie płuc wywołane przez . Poszukiwania przyczyn tych schorzeń przyczyniły się do opisania zespołu nabytego braku odporności (AIDS) i identyfikacji wirusa HIV. Bakteria została opisana dopiero w 1989 roku jako jedna z częstych przyczyn zapalenia płuc.W 2002 roku w Chinach wystąpiły liczne przypadki zapalenia płuc spowodowanego nieznanym wówczas czynnikiem. Wirusa SARS zidentyfikowano w 2003 roku. Jednym z pierwszych osób, które zaalarmowały WHO, był dr Carlo Urbani, pracownik tej organizacji, który zmarł na skutek zakażenia. Rozprzestrzenienie wirusa na inne kraje wynikało m.in. z polityki Chin polegającej na ukrywaniu informacji o epidemii. Na szczęście od 2004 roku nie odnotowano przypadków chorób wywołanych tym wirusem.Pierwsze przypadki ciężkiego zapalenia płuc związanego z SARS-Cov-2 odnotowano w Wuhan w grudniu 2019 roku. WHO ogłosiła pandemię COVID-19 11.03.2020 roku. Więcej informacji na temat zakażenia SARS-Cov-2.