Zamów on-line!

Recepta on-line 24h/7 w 5 minut

Szukaj leku
FAQ

Osobowość Narcystyczna

Osobowość Narcystyczna
26.06.2024
Przeczytasz w 5 min

Narcyzm – co to jest i skąd się wziął w psychiatrii?

Mówiąc o narcyzmie, często myślimy o miłości własnej. Każdy człowiek troszczy się o swój wizerunek i chce być doceniany. Ale czy narcyzm naprawdę jest problemem, który wymaga terapii? Zachowania narcystyczne występują od wieków, a nazwę dla nich zaczerpnęliśmy od mitu o Narcyzie. Termin "narcyzm" został zdefiniowany dopiero pod koniec XIX wieku. Istotny wkład w zrozumienie narcyzmu wniosło duo Otto Kernberg i Heinz Kohut. Kohut uważa, że zaburzenie rozwija się w wyniku braku odpowiedniej reakcji ze strony otoczenia, podczas gdy Kernberg mówi o strukturalnych zakłóceniach. Dla osób narcystycznych ważne jest uznanie i potwierdzenie, a także konfrontacja z własnymi mechanizmami obronnymi.Osoby narcystyczne mogą funkcjonować w oparciu o idealizację i dewaluację. Ujęcia interpersonalne i poznawcze pozwalają zrozumieć powody takiego zachowania. Mit o Narcyzie i Echo pokazuje niespełnioną miłość i brak zdolności do relacji. Czy modele psychologiczne łączą się w jedną całość? Możemy próbować tworzyć bardziej złożone modele, ale kluczowy pozostaje brak zdolności do relacji w osobowości narcystycznej. Może to wynikać z nadmiernej chwały lub zaniedbań w dzieciństwie. Cechy narcyzmu mogą więc być wynikiem różnych doświadczeń. Ważne jest zrozumienie, że narcyzm jest problemem, który wpływa na relacje z innymi i z samym sobą. Istota zaburzenia narcystycznego polega na trudności w dostrzeżeniu potrzeby innych osób oraz nieumiejętności nawiązywania pełnych i zdrowych relacji. Jeśli jednak uda się rozpoznać ten problem i zacząć pracę nad nim, istnieje szansa na zmianę i lepsze relacje z otoczeniem.

Kryteria diagnostyczne osobowości narcystycznej

Tak jak w przypadku innych zaburzeń osobowości, należy uwzględniać różne sfery życia, fazę rozwojową jednostki, stopień cierpienia danej osoby i jej otoczenia. Zaburzenia osobowości należy definiować biorąc pod uwagę utrwalone wzorce zachowania, które odbiegają od normy kulturowo akceptowanej i powodują cierpienie lub negatywny wpływ na otoczenie. Osobowość narcystyczna jest jednym z wielu rodzajów zaburzeń osobowości, które charakteryzuje nadmierne poczucie własnej wartości, potrzeba podziwu od innych i brak empatii. Diagnoza jest oparta na spełnieniu określonych kryteriów, które różnią się między systemami klasyfikacyjnymi, takimi jak ICD-10 i DSM-IV.

Czym cechują się osoby narcystyczne – współczesne rozumienie

Zbiór cech, postaw i zachowań wielkościowych odnosi się do osób narcystycznych, które jawnie okazują swoje skłonności narcystyczne. Istnieją jednak osobowości narcystyczne, które ze względu na swoją drażliwość i wrażliwość na "poślizg" unikają świateł jupiterów. To rozróżnienie zostało opisane w konflikcie teoretyczno-klinicznym między Kernbergiem a Kohutem. Kernberg opisywał narcyzm jako cechujący się zawistnością, zachłannością i potrzebą wsparcia innych, podczas gdy Kohut opisywał go jako kruchy i podatny na rozpad. Istnieje także podział na narcyzm niewrażliwy i przeczulony. Dla osób narcystycznych, które praktycznie nie mają relacji z innymi, istotne jest bycie w centrum zainteresowania i posiadanie poczucia dominacji nad innymi. Natomiast dla osób, które nie wyobrażają sobie życia bez innych, istotne jest pozostawanie w związku z kimś lub instytucji, która sprawia, że czują się potrzebni. W zdrowych związkach, osoby narcystyczne są świadome swojego wpływu na innych, ale nie dominują nad nimi. Natomiast w patologicznych związkach, narcyzm objawia się poprzez dominację i brak zdolności do odejścia. Ważne jest zrozumienie tych różnic w kontekście narcyzmu.

Leczenie

Podstawowym sposobem terapii dla osób z osobowością narcystyczną jest psychoterapia psychodynamiczna. W niektórych przypadkach może być również konieczna farmakoterapia, mająca na celu złagodzenie objawów dekompensacji psychicznej, takich jak lęk czy depresja.

Przedstawione przykłady pokazują, jak wygląda terapia psychologiczna osób z różnymi dolegliwościami. Istotną kwestią jest tutaj podatność na depresję, która często wynika z samopoczucia i samoświadomości danej osoby.

Narcystyczne osobowości mogą sprawiać, że inni odczuwają depresję w ich obecności, przez co leczenie staje się trudne, a czasem nawet niemożliwe. Osoby narcystyczne mają trudności z poddaniem się terapii, zachowując jednocześnie kontakt ze sobą, co sprawia, że terapia może być skomplikowana.

Osoby z tendencją do narcyzmu często popadają w stany depresyjne i wymagają specjalistycznej opieki. Terapeuci muszą brać pod uwagę beznadziejność i bezsilność, z jakimi zmaga się taki pacjent.

Podsumowując, istotne jest by pacjent podczas terapii mógł zrozumieć i empatycznie podchodzić do emocji innych osób, aby osiągnąć postęp w leczeniu.

Osobowość narcystyczna a inne zaburzenia osobowości

Osoby z cechami narcystycznymi prezentują różnorodne cechy osobowości. Rzadko występują czyste cechy narcystyczne, zazwyczaj obserwuje się obraz mieszany. Warto zwrócić uwagę, że wszystkie struktury osobowości mają funkcję narcystyczną, służącą podtrzymywaniu samooceny. W diagnozie osobowości narcystycznej należy uwzględnić różnicowanie z innymi zaburzeniami osobowości.

Osoby łączące cechy narcystyczne i antyspołeczne cechują się pewnością siebie, brakiem skrupułów, amoralnością, nielojalnością, arogancją, wykorzystywaniem innych, pogardą, mściwością i manipulacjami. Tacy ludzie potrafią odnosić sukcesy zawodowe, ale także trafiać do więzień lub ośrodków terapeutycznych. Są skoncentrowani na własnych sprawach i obojętni na prawdę. Czerpią satysfakcję z oszukiwania innych i z manipulacji.

Osoba narcystyczna z cechami histrionicznymi jest uwodzicielska, czarująca, atrakcyjna fizycznie i elokwentna. Skupia się na swoim wyglądzie i stroju, nawiązuje łatwo kontakty z płcią przeciwną, ale nie jest zainteresowana prawdziwą bliskością. Pragnie adoracji i potwierdzenia swojej atrakcyjności. Może mieć liczne romanse i niekiedy trafić do terapeuty.

Osoby z cechami narcystycznymi i unikające cechują się wrażliwością na krytykę, często obrażają się i łatwo pamiętają doznaną "krzywdę". Chętnie wycofują się z realnego życia do świata fantazji, gdzie kreują iluzje o swojej wyjątkowości i wielkości.

Osoby nienarcystyczne mogą przejawiać zachowania narcystyczne w warunkach zagrożenia tożsamości lub ograniczenia pewności siebie. Jest to tzw. narcystyczny mechanizm obronny, wyzwalany czynnikami sytuacyjnymi.

Osobowość narcystyczna a inne diagnozy psychiatryczne

Zgodnie z klasyfikacją DSM-IV zaburzenia osobowości są kodowane na osi II. Mogą współwystępować z zaburzeniami nastroju: depresją i zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi. W maniakalnych stanach cechy patologicznego narcyzmu są wyraźne. Natomiast depresja pojawia się, gdy przekonanie o perfekcji i omnipotencji załamuje się. Osoba narcystyczna nie akceptuje swoich niedoskonałości jako ludzkich. Zamiast tego czuje się bezwartościowa, co prowadzi do przygnębienia i myśli samobójczych.Możliwe jest również współwystępowanie cech narcyzmu z zaburzeniami psychotycznymi. Osoby narcystyczne mogą obarczyć siły zewnętrzne za swoje niepowodzenia, co prowadzi do urojeń prześladowczych i zaburzeń paranoicznych. Uzależnienia od substancji psychoaktywnych są często współistniejącym problemem. Alkohol i narkotyki pomagają osobie narcystycznej uciec od rzeczywistości i odzyskać pewność siebie. Styl narcystycznej osobowości zwiększa podatność na rozwój PTSD. Traumatyczne wydarzenia podważają poczucie wielkości i omnipotencji jednostki.Osoby narcystyczne stosunkowo rzadziej cierpią na zaburzenia lękowe, prawdopodobnie z powodu nadmiernej pewności siebie. Jednak głęboko ukryte poczucie niższości i wstydu może sprzyjać wystąpieniu natręctw. Osoby z cechami osobowości unikającej mogą cierpieć na fobię społeczną.

Osobowość narcystyczna a kultura

Omawiając osobowość narcystyczną, charakterystyczną dla obecnej epoki, można zauważyć pewne zmiany w jej kontekście. Istnieje przekonanie, że za czasów Freuda zaburzenia narcystyczne występowały rzadziej niż obecnie. Brak jednak danych epidemiologicznych potwierdzających tę tezę. Pierwsze wrażenie ma dziś większe znaczenie niż cechy wewnętrzne osobowości. Świat dzisiejszy sprzyja występowaniu narcystycznych cech, co może być wynikiem adaptacji do środowiska. Jednak wewnętrzna pustka i cierpienie takich osób jak pani Adela czy pani Bogusława pozostają nierozwiązane.